Gelir ve gider tahakkuklarının muhasebeleştirilmesi
3 Kasım 2016 10:27 tarihinde eklendi.
Gelir ve gider tahakkuklarının muhasebeleştirilmesi

Sirküler No: 1297

Tek düzen hesap planı çerçevesinde yapılan muhasebeleştirilmede muhasebenin temel kavramlarından olan dönemsellik kavramı kapsamında işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması gerekir. Ayrıca Vergi Usul Kanunu’nda da defterlerin hesap dönemi itibariyle tutulacağını ve hesap döneminin normal olarak takvim yılı olduğu belirtilmiştir.

Yukarıda bahsedilen açıklamalar çerçevesinde işletmelerin faaliyetlerine ait gelir ve giderleri tahakkuk esasına göre dönem içerisinde kayıtlara alınması gerektiğinden, işletmelerce takvim yılı içindeki sözleşmeye dayalı taahhütleri, kredileri, ciro primleri, lisans bedelleri, kira bedelleri vb. gelir ve giderlerine ait işlemlerinden tutarları bilinen veya hesaplanabilenlerden, ancak ödemesi yapılmayan veya belgesi gelmese dahi dönemsellik kavramı gereğince karşılık ayırma yöntemiyle kayıtlara alınması vergi kanunlarına göre zorunludur.

Örneğin; Bazı işletmelerin yurtdışındaki firmalarla yaptığı sözleşmeler çerçevesinde alınan teknik bilgi (know-now) veya lisans  veya franchising (imtiyaz) alarak üretim yapmaktadır. Bunların karşılığı genelde üretilen mamullerin adetlerine göre belli bir bedel veya belli bir yüzde pay ödenmesi şeklindedir. Ödeme her ne kadar yıl içinde veya yıl sonlarında veya ertesi yıl başlarında olsa bile ödemesi yapılacak bu tutar için aylık veya en geç geçici vergi dönemleri itibariyle karşılık yoluyla gider yazılması gerekmektedir. Çünkü sözleşmeye dayalı hesap çok kolay yapılabilmektedir.

İşletmelerin yıllık ciro üzerinden hesaplanan ciro priminin, faturası bir sonraki yıla (ocak ayına) sarksa bile taraflarca aralık ayı sonunda (31/12/….) karşılıklı gelir-gider tahakkuk yapılması gerekir. Bu işlemlere ait giderlerin ilgili dönem kayıtlarına alınmaması hallerinde, kayıtlara alınmayan bu giderler faturaya dayansa bile bir sonraki yıl gideri olarak muhasebeleştirilmesi halinde, prim veren firma ticari karının tespitinde KANUNEN KABUL GİDER olarak kaydına, primi alan firma gelirinin ise ÖNCEKİ DÖNEME AİT OLMASI sebebiyle önceki yıla ait kurum kazancının eksik hesaplanmasına neden olacaktır. Bu uygulamanın vergi ve cezaya sebep olacağı bilinmelidir.

Sirkümüzde belgesi gelmemiş, ödenmemiş, ancak sözleşmeye dayalı gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesi örneklerle açıklanmıştır.

Gelir Tahakkukları (181-281 No.lu Hesaplar)

İşletmenin cari hesap dönemine ait olup da henüz tahsil edilmemiş olan gelirleri, örneğin; vadeleri bilanço döneminden sonraya sarkan (aylık bilanço çıkaran işletmelerde bilanço dönemi ay sonlarında, mali tablolarını geçici vergi dönemleri itibariyle oluşturulanların her geçici vergi dönemi sonu itibariyle) vadeli mevduatları, repo, tahvil ve bonolar vb. işlemlere ait gelirler ile bilanço tarihine kadar (aylık veya en geç geçici vergi dönemleri itibariyle) sözleşmeye dayalı olan ciro primleri, lisans bedelleri, kira vb. tahsil edilmese bile o dönem için gelir tahakkuk yapılmalıdır.

ÖRNEK 1-)

İnşaat malzemesi üretimi yapan (X) A.Ş., sözleşmeye dayalı olarak bayilerine belli bir ciroyu aşmaları halinde aşılan tutardan sonrası için %2 ciro primi vereceğini bildirmiştir. (Y) Bayii de bu ciroyu eylül ayında aşarak 10.000,00 TL’ye hak kazanmış olsun. Böyle bir durumda yılsonu veya bayiinin fatura düzenlemesi beklenilmeden gelir tahakkuku yapılması gerekmektedir. (X) A.Ş. ile (Y) Bayiinin muhasebe kayıtları şu şekilde olacaktır:

(X) İşletmesinin Kayıtları:

————————————— 30.09.2012 ————————————————

611 SATIŞ İSKONTOLARI                           10.000.-

381 GİDER TAHAKKUKLARI          10.000.-

Ciro priminin tahakkuku

—————————————        / ————————————————-

————————————— 07.10.2012 ————————————————-

381 GİDER TAHAKKUKLARI                      10.000.-

191 İNDİRİLECEK KDV                                 1.800.-

120 ALICILAR                                   10.000.-

102 BANKALAR                                  1.800.-

Ciro primi faturasının kaydı

—————————————        / ————————————————-

(Y) Bayiinin Kayıtları:

————————————— 30.09.2012 ————————————————

181 GELİR TAHAKKUKLARI                       10.000.-

602 DİĞER GELİRLER         10.000.-

Ciro primi tahakkuku

—————————————        / ————————————————-

————————————— 07.10.2012 ————————————————-

320 SATICILAR                                            10.000.-

102 BANKALAR                                              1.800.-

181 GELİR TAHAKKUKLARI           10.000.-

391 HESAPLANAN KDV                    1.800.-

Ciro primi faturasının düzenlenmesi

—————————————        / ————————————————-

Ciro priminin yıl sonu itibariyle hesaplanacağı yönünde yazılı anlaşılmış ise ciro primleri için  fatura tanzim edilmese bile ilgili yılın 31.12. kayıtlarında gelir ve gider tahakkuku yapılmalıdır.

ÖRNEK 2-)

(K) A.Ş.’nin (Z) Bankasına 28.06.2012 tarihinde 28.07.2012 vadeli %7 faiz oranlı 10.000.-TL vadeli mevduatı için vade başlangıcı ile 2. dönem geçici vergi dönemi sonu itibariyle 2 günlük faiz geliri için gelir tahakkuku hesaplanarak kayıtlara alınmalıdır.

————————————— 30.06.2012 —————————————

181 GELİR TAHAKKUKLARI                       3.84 TL

642 FAİZ GELİRLERİ              3.84 TL

Vadeli mevduatın faiz gelir tahakkukları kaydı

—————————————        / —————————————-

————————————— 28.07.2012 —————————————

102 BANKALAR                                                       48.90

193 PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR              8.63

181 GELİR TAHAKKUKLARI    3.84

642 FAİZ GELİRLERİ                53.69

Vadeli mevduat faiz geliri kaydı

—————————————        / —————————————-

Gider Tahakkukları (381-481 No.lu Hesaplar)

Vergi Usul Kanunu’nun 285. maddesi hükmüne göre sözleşmeye dayalı olup içinde bulunulan faaliyet dönemine ait olan, ancak ödenmesi gelecek aylarda veya yıllarda yapılacak giderler için gider tahakkuku yoluyla kayıtlara alınması için 381 ve 481 No.lu Gider Tahakkukları hesapları kullanılmaktadır. Bu hesaplar gelecek yıllarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaplardır.

Yapılan tahakkuklar ilgili gider ve zarar hesaplarına borç, bu hesaplara (vadelerine göre) alacak kaydedilir. Yapılan ödemeler ise bu hesaplara (vadelerine göre) borç kaydedilir.

Banka kredilerinin, kredi sözleşmelerine istinaden sözleşmelerde belirtilen faiz oranları üzerinden dönem sonuna kadar süre içinde ödenmeyen ve dönem sonuna kadarki süreye ilişkin faizlerin hesaplanarak cari dönemin finansman gideri olarak gider tahakkuku yoluyla kayıtlara alınması gerekir. Ayrıca lisans, know-now (teknik bilgi), elektrik, su, doğalgaz, telefon gibi faturası sonraki ayda düzenlenebilen ya da faturası işletmelere geç ulaşabilen bazı giderler için tahakkukların muhakkak ilgili dönem için de yapılması gerekmektedir.

ÖRNEK 3-)

(K) İşletmesi, (A) şahsından bir depoyu 01/10/2012 itibariyle, yıllığı 500.000.-TL’den olmak üzere 3 yıllığına kiralamıştır. Sözleşmede kira bedeli net olup her yılın başında nakden ödenecektir. Kira bedeli 1.yıl için ödenmesi nedeniyle 1.yıla ait giderler kayıtlara alınmalı, 2. ve 3.yıla ait kiralar için nakden ve mahsuben bir ödeme söz konusu olmadığından kayıtlara alınmamalıdır.

Hesaplama: Sözleşme gereği belirlenmiş 500.000.-TL net kiranın brüt tutarı hesaplanması şu şekildedir. Brüt tutar 500.000 / 0,80 = 625.000.-TL olarak hesaplanır. Buna göre, yıllık 125.000.-TL kira stopajı hesaplanmıştır. Aylık kira tutarı ise 52.083.- TL olarak hesaplanmıştır.

————————————————- 01.10.2012 ————————————————-

770. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ                        52.083.-

04. Çeşitli Giderler

01- Kira Giderleri

180. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER              104.167.-

01- Kira Giderleri

280. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER  468.750.-

01- Kira Giderleri

102. BANKALAR HESABI                            500.000.-

360. ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR      125.000.-

Ödenen depo kirasının kaydı

————————————————-        /            —————————————————

Sonuç olarak, her ay sonu itibariyle veya en geç geçici vergi dönem sonlarında sözleşmeye dayalı gelir ve giderlere ilişkin tahakkuklarının yapılması gerektiğini ÖNEMLE hatırlatırız. Bu kayıtların yapılabilmesi için gelir ve gider tahakkukları gerektiren sözleşmelerin de muhasebe servisince tetkikini tavsiye ederiz.

Bilgilerinize sunarız. 

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

PDF olarak görüntülemek için tıklayınız…


Etiketler : indirim haberi,indirim haberleri, , , ,
Yazar
Selahattin Şahin
Yorumlar

Bu Yazıya 0 Yorum Yapılmış

Henüz yorum yapılmamış

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Mevzuat Arama Motoru
Sosyal Medya da Benim Grubum !!!
SMMM Selahattin Şahin Sitesinde yayınlanan Eserler ve Programlar, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve Türk Ceza Kanunu\\\\\\\\\\'na tabidir.Eser ve Programların kamusal ve anonim olanları dışındakiler sahiplerinin izniyle yayınlanmaktadır. izin alınmak, FSEK\\\\\\\\\\'na uymak ve eser sahibiyle sitenin adı verilmek şartıyla alıntı yapılabilir. Copyright © 2013. Tüm Hakları saklıdır. SMMM Selahattin Şahin Muhasebe-SMMM-Yeni TTK-Yeni Borçlar Kanunu-AGİ-2012-Pratik Bilgiler-SGK-Bağ-Kur-Emekli Sandığı-Beyanname Rehberi-Transfer Fiyatlandırması-Özelgeler-Yönetmelikler-Sirküler-Soru-Cevap-SMMM Staj Rehberi-Ücretsiz SMMM Sınavları-Mali Takvim-Basel II-YMM-Ekonomi-Finans-Maliye-Güncel Bilgi Kaynağı
yukarıya Çık
Sorgu Sayısı: 87 Yüklenme Süresi: 0,4540,454